საკითხავისასარგებლო

რას შეისწავლის ნუმიზმატიკა(ნაწილი 1)

ნუმიზმატიკა საკმაოდ საინტერესო თემაა და უამრავი მიმდევარი ყავს(მათ შორის მეც ჩემი მოკრძალებული კოლექციით), მაგრამ ბევრმა არ იცის ნუმიზმატიკის ისტორიის წვრილმანები, გადავწყვიტე ამ პოსტში დავწერო რას წარმოადგენს ნუმიზმატიკა.

ძველებური მონეტების მეცნიერულ შესწავლას დიდი მნიშვნელობა აქვს ამა

თუ იმ ქვეყნის პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურის ისტორიის

საკითხების გასაშუქებლად. ერთი შეხედვით, ამ ცივი ლითონის ნაჭრებს

სათანადო დარგის სპეციალისტის ხელში „ამეტყველება” და წარსულის

მთელ რიგ კარდინალურ საკითხებში გარკვეულობის შეტანა შეუძლია.

მონეტა წერილობით წყაროებთან ერთად, გარდასულ დროთა

დიდმნიშვნელოვანი დოკუმენტია. მაგრამ როგორც წყაროს, მას გარკვეული

თავისებურება და, შეიძლება ითქვას, უპირატესობაც ახასიათებს. მონეტის

მოჭრის უფლება, როგორც წესი, სახელმწიფოს კომპეტენციაა. ამდენად,

მონეტა სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის მქონე საბუთია. აქედან

გამომდინარე ფული, მართალია, ძუნწ ფორმებში, მაგრამ სამაგიეროდ,

ობიექტურად ასახავს ამა თუ იმ ისტორიულ მოვლენას, რამდენადაც ის

დაზღვეულია ავტორის სუბიექტური შეხედულებებისა და

ტენდენციისაგან. საილუსტრაციოდ მრავალი მაგალითის მოტანა

შეგვიძლია, მაგრამ ჯერჯერობით უმჯობესია მოკლედ შევჩერდეთ მონეტის

წარმოშობაზე, ნუმიზმატუკურ მეცნიერებაზე, ზოგიერთ ნუმიზმატიკურ

ტერმინსა და სხვა საკითხებზე.

სამეცნიერო დისციპლინას, რომელიც ძველებურ მონეტებს შეისწავლის,

ნუმიზმატიკა ეწოდება. ეს ტერმინი მომდინარეობს მონეტის ბერძნული

სახელწოდებიდან – ნომისმა. ლათინურად მონეტას ნუმისმა ეწოდება,

ხოლო ძველ ქართულში მის აღსანიშნავად საფასეს ხმარობდნენ. სიტყვა

„მონეტა” თავდაპირველად წარმოადგენდა იუნონას (ქალების მფარველი

რომაული ღვთაებაა) ერთ-ერთ ეპითეტს. ნუმიზმატიკური მეცნიერების

მამამთავრად აღიარებულია იოსებ ილარი ეკელი (1737-1798 წწ.), რომელიც

წლების განმავლობაში ვენის საიმპერატორო ნუმიზმატიკური კაბინეტის

მცველი იყო. მან თავის ფუნდამენტურ ნაშრომში „მეცნიერება ძველებური

მონეტების შესახებ” და დაასაბუთა, რომ ნუმიზმატიკა ცოდნის გარკვეული

სისტემა და მეცნიერების დამუკიდებელი დარგია. ეკელის შემდეგ

ინტერესი ძველებური მონეტების მიმართ კიდევ უფრო გაიზარდა და

იზრდება ყოველდღიურად. ნუმიზმატიკური მეცნიერება დიდ დახმარებას

უწევს ისტორიულ მეცნიერებას, არქეოლოგიას, ხელოვნებათმცოდნეობას,

რელიგიისა და დამწერლობის ისტორიასა და ა. შ. რაც შეეხება ქართული

ნუმიზმატიკური მეცნიერების ჩასახვა-განვითარებას, მისი ფუძემდებელია

რუსეთში მცხოვრები ჩვენი თანამემამულე თავადი მიხეილ ბარათაშვილი

(1784-1856 წწ.), რომელმაც 1844 წელს პეტერბურგში რუსულ და ფრანგულ

ენებზე გამოსცა კაპიტალური ნაშრომი „საქართველოს სამეფოს

ნუმიზმატიკური ფაქტები”.

ძველ რომაელებს სჯეროდათ, რომ ყველა მამაკაცს ჰყავს თავისი მფარველი

ღმერთი – გენია, ხოლო ქალებს – მფარველი ღვთაება იუნონა, და რომ

ყველა ღვთაება ემორჩილება ცისა და მიწის ღმერთს იუპიტერს და მის

მეუღლეს იუნონა მონეტას (დამრიგებელს, მოძღვარს). და აი, რომის

ყველაზე მაღალ წერტილზე აიგო კაპიტოლიუმის ტაძარი იუნონას

საპატივცემულოდ. რიგი წლების განმავლობაში რომაელები ებრძოდნენ

ეპირის მეფეს პიროსს და ძვ. წ. 275 წელს ბოლოსდაბოლოს დაამარცხეს იგი.

მთელი ნადავლი, რაც კი რომაელებმა ჩაიგდეს ხელთ, შესწირეს იუნონას

ტაძარს და დააკანონეს აქ ფულის მოჭრა. აქედან სახელწოდება – მონეტა.

ლითონისაგან მოჭრილ ფულს ამ ღვთაებისა და ზარაფხანის

საპატივცემულოდ მონეტა ეწოდა.

პირველი ნაწილის დასასრული.

წყარო: საქართველოს სახელმწიფო ბანკი

პს: შემიძლია კიდევ დავდო ფულის შესახებ რამე და გავაგრძელო?

თეგები

მსგავსი ამბები

Back to top button
Close
Close